تقديرى كه لذّت باشد ، شك نيست كه محفوف و آميخته است به مكاره و آلام غير محصوره . و لذّتى صرف محض ، خالى از كدورات ، در نشأه دنيا و عالم اسفل ، مخلوق نگشته . چنان كه حضرت امام زين العابدين عليه السّلام فرموده كه حيرانم از جماعتى كه لاف عقل زنند و حسرت بر غير موجود خورند و در طلب چيزى كه اصلا مخلوق نگشته ، عمر صرف كنند . پرسيدند كه يا بن رسول اللّه ، چه چيز است كه مخلوق نگشته و مردم طالب اويند ؟ فرمود : كه آن چيز ، راحت است در دنيا ؛ چه راحت در آخرت مخلوق شده و مردمش در دنيا جويند و اين طلب امرى است محال « 1 » . پس چون نفس ناطقه مجرد شود و به آن لذّت « 2 » كه بيان كرديم برسد هرآينه در آن لذّت جاويد بماند ، و آن لذتى است و مرادى كه هيچ لذّتى و مرادى به آن نرسد و اين است حقيقت سعادت كه موعود است براى مؤمنين ؛ و جنّت حقيقى كه معدّ و مهيّاست براى متّقين ؛ و وجود جنت جسمانى نيز متحقق است . اما سعادت اين طبقه اعنى كاملين در علم و عمل در جنّت جسمانى نيست ؛ بلكه آن سعادت متوسّطين از اهل ايمان است . و اگر العياذ باللّه نفس مفارقت كند و معرفت حاصل نكرده باشد و تصوّرات مطابقه و تصديقات حقّه در او حاصل نشده ، و از اداى طاعات و فعل خيرات و ملكات « 3 » فاضله و اخلاق ستوده در او رسوخ نيافته و به ازاى اينها ، آراء باطله و اعتقادات فاسده

--> ( 1 ) بحار الأنوار ، 70 / 92 ، با تفاوت مختصر . و شبيه آن باز در بحار الأنوار 78 / 195 . از امام صادق عليه السّلام . ( 2 ) الف : لذات . ( 3 ) الف : الملكات .